Kaplama atıklarından altın geri kazanımı için kayıplar nerede oluşur?

Kaplama hatlarında altın ve gümüş kayıpları altı noktada oluşur: banyodan sürüklenen çözelti (drag-out), durulama suları, filtreler ve anot torbaları, askı ve raflarda biriken kaplama, ömrünü doldurmuş banyolar ve atölye süprüntüsü ile tozu (ramat). Kayıpların büyük bölümü sürüklenen çözeltiden ve bu çözeltinin dağıldığı durulama sularından kaynaklanır.

Sürüklenme (İngilizce drag-out), parçanın banyodan çıkarılırken yüzeyinde, girintilerinde ve askının üzerinde ince bir çözelti filmi taşıması demektir. Bu film bir sonraki tanka geçtiğinde içindeki altın da banyodan ayrılmış olur. Banyodaki metal tüketiminin nelerden oluştuğunu altın kaplamada mikron hesabı yazımızda ayrıca ele aldık.

Drag-out kaybı ayda ne kadar altına karşılık gelir?

Drag-out kaybı, askı başına taşınan çözelti hacmi, banyodaki altın konsantrasyonu ve askı sayısının çarpımıyla tahmin edilir. Askı başına 5 mL çözelti taşınan, litresinde 2 g altın bulunan ve günde 200 askı çalışılan örnek bir hatta kayıp ayda yaklaşık 44 g altına, yani yaklaşık 64,5 g potasyum altın siyanüre ulaşır.

Altın kaplamada drag-out kaybı nasıl azaltılır?

Altın kaplamada drag-out kaybını azaltmanın en etkili yolu, çözeltinin banyodan çıkmadan banyoya geri dönmesini sağlamaktır. Askıyı banyo üzerinde süzdürmek, ilk durulamayı durgun bir toplama tankında yapmak, parçaları çözelti tutmayacak şekilde yerleştirmek, askı bakımını düzenli yapmak ve kayıt tutmak düşük maliyetli ve etkili önlemlerdir.

1. 01Süzdürme süresi: Askıyı banyodan çıkardıktan sonra birkaç saniye banyonun üzerinde bekleterek çözeltinin damlayıp banyoya geri dönmesini sağlayın. Bu süreyi tüm operatörler için standart hâle getirin.
2. 02Toplama (ekonomik) durulama: Banyodan sonraki ilk durulamayı akan su yerine durgun bir toplama tankı olarak kullanın. Bu tankta zamanla biriken altın, uygun koşullarda banyoya geri beslenebilir veya geri kazanıma gönderilebilir. Uygulamanın banyonuza uygunluğunu proses sağlayıcınızla değerlendirin.
3. 03Parça yerleşimi: Parçaları, girinti ve çukurları aşağı bakacak ve çözelti kolayca akacak şekilde askıya yerleştirin. Çanak gibi çözelti tutan konumlardan kaçının.
4. 04Raf ve askı bakımı: Askıların yalıtım kaplamasını düzenli kontrol edin; açık metal yüzeyler gereksiz kaplama biriktirir.
5. 05Kayıt tutma: Günlük askı sayısını, banyo takviyelerini ve geri kazanıma gönderilen malzemeyi kaydedin.

Banyo kaynaklı kalite sorunları da gereksiz yeniden işlemeye ve dolayısıyla ek altın tüketimine yol açar. Bu konuyu altın kaplama hataları ve çözümleri yazımızda ele aldık.

Galvanik atık geri kazanımında hangi yöntemler kullanılır?

Galvanik atık geri kazanımında yaygın olarak üç yaklaşım kullanılır: metal içeren çözeltilerden akımla metal toplayan elektrolitik geri kazanım hücreleri, seyreltik durulama sularındaki metal iyonlarını tutan iyon değiştirici reçineler ve atıkları analiz edip değerli metali geri kazanan lisanslı rafineri veya geri kazanım firmaları. Uygun yöntem atığın türüne ve işletmenin ölçeğine bağlıdır.

• Elektrolitik geri kazanım hücreleri: Toplama tankı gibi metal içeren çözeltilerden metali akımla bir katot üzerinde toplar.
• İyon değiştirici reçineler: Seyreltik durulama sularındaki metal iyonlarını reçine üzerinde tutar. Doygun hâle gelen reçine, metalin geri alınması için uzman firmaya gönderilir.
• Lisanslı rafineri ve geri kazanım firmaları: Ömrünü doldurmuş banyolar, filtreler, anot torbaları, askı sıyırma çözeltileri ve ramat gibi atıkları analiz ederek içerdikleri değerli metali geri kazanır; geri kazanılan metalin nasıl değerlendirileceği (ödeme, mahsup veya hizmet bedeli) firmadan firmaya değişir.

Küçük ve orta ölçekli atölyeler için en pratik yol, atıkları türlerine göre ayrı ve etiketli kaplarda biriktirip lisanslı bir geri kazanım firmasına teslim etmektir.

Ramat nedir ve neden toplanmalıdır?

Ramat, kuyumcu atölyelerinde süprüntü, toz, cilalama artıkları, silme bezleri, eldivenler ve zemin temizliği sırasında toplanan, içinde değerli metal bulunan atıkların genel adıdır. Ramat tek seferde küçük görünse de aylar boyunca ayrı biriktirildiğinde geri kazanıma değer bir hacme ulaşır ve lisanslı firmalarca işlenerek içindeki metal geri alınabilir.

Ramatı toplamak için tezgâh altı tavalar kullanmak ve süprüntüyü genel çöpe karıştırmadan kapalı kaplarda biriktirmek yeterlidir. Kaplama bölümünden gelen kimyasal atıklar ramattan ayrı tutulmalıdır.

Kaplama atıkları için mevzuat neler gerektirir?

Kaplama atıkları, içerdikleri metal ve siyanür nedeniyle tehlikeli atık olarak değerlendirilir ve lisanslı atık bertaraf veya geri kazanım firmalarına teslim edilmelidir. Kaplama atıkları hiçbir koşulda kanalizasyona, lavaboya veya genel çöpe dökülmez; türlerine göre ayrı, kapalı ve etiketli kaplarda biriktirilir ve yerel mevzuata uygun şekilde kayıt altına alınır.

Atıkları kendi imkânlarınızla kimyasal olarak işlemeye çalışmayın; bu işlem uzmanlık, izin ve uygun tesis gerektirir.

Altın kaplama tasarrufu için kayıt tutmak neden önemli?

Altın kaplama tasarrufu için kayıt tutmak önemlidir, çünkü satın alınan altın ile parçalara çöken altın arasındaki farkı görünür hâle getirir. Satın alınan PAC miktarı, banyo takviyeleri, kaplanan parça sayısı ve geri kazanıma gönderilen malzeme düzenli kaydedildiğinde, alınan önlemlerin altın tüketimini ne kadar azalttığı somut olarak ölçülebilir.

Kayıtlar birkaç ay sürdürüldüğünde, örneğin süzdürme süresinin standartlaştırılmasının veya toplama durulamasının eklenmesinin banyo takviye ihtiyacını ne kadar değiştirdiği görülebilir. Kaplamada kullanılan değerli metal kimyasallarının genel tablosunu kuyumculukta kullanılan değerli metal kimyasalları yazımızda bulabilirsiniz.

Bu yazıda geçen kavramlar ne anlama geliyor?

Drag-out (sürüklenme)

Drag-out, parça ve askı banyodan çıkarılırken yüzeylerinde kalan banyo çözeltisinin bir sonraki tanka taşınmasıdır. İngilizce bir terimdir; Türkçede “sürüklenme kaybı” olarak da anılır.

Ramat

Ramat, kuyumcu atölyelerinde süprüntü, toz, cilalama artıkları ve silme bezlerinde biriken, değerli metal içeren atıktır.

Toplama (ekonomik) durulama

Toplama durulama, banyodan sonraki ilk durulamanın akan su yerine durgun bir tankta yapılmasıdır. Sürüklenen metal bu tankta birikir ve geri beslenebilir ya da geri kazanılabilir.

İyon değiştirici reçine

İyon değiştirici reçine, sudaki çözünmüş metal iyonlarını yüzeyinde tutan sentetik granül malzemedir. Seyreltik durulama sularından metal toplamak için kullanılır.

Anot torbası

Anot torbası, kaplama banyosunda anodun etrafına geçirilen ve anottan kopan partiküllerin banyoya karışmasını önleyen kumaş torbadır. Zamanla değerli metal içeren çamur biriktirir.

Konuyu tamamlayan içerikler

Bu içerik genel teknik bilgilendirme amaçlıdır. Proses parametreleri, atık yönetimi ve güvenli kullanım için ürünün Güvenlik Bilgi Formu’nu, proses sağlayıcınızın teknik föyünü ve yerel mevzuatı esas alın.